E. Tuğamiral Cem OKYAY. 31 Mayıs 2026
ABD Savunma Bakanlığı’nın — o tarihte henüz isim değişikliği yapılmamıştı — Kasım 2023’te yayımladığı Data, Analytics, and Artificial Intelligence Adoption Strategy belgesi, Pentagon’un dijital dönüşüm yolculuğunda önemli bir eşik olarak görülmelidir. Bu belge, daha önce yayımlanan 2018 Yapay Zekâ Stratejisi ile 2020 Veri Stratejisi üzerine inşa edilmekte; veri, analitik ve yapay zekâyı ayrı ayrı teknik alanlar olarak değil, aynı stratejik dönüşüm mimarisinin birbirini tamamlayan unsurları olarak ele almaktadır. Adı geçen belgelere ve özetlerime profilimden ulaşabilirsiniz.
Belgeyi yalnızca bir teknoloji politikası metni olarak okumak, kanaatimce hem içeriğine hem de bağlamına haksızlık olur. Burada tartışılan mesele, yapay zekânın savunma kurumlarında kullanılıp kullanılmayacağı değildir. Asıl mesele, karar üretme mekanizmasının veri, analitik ve yapay zekâ ile yeniden tasarlanmasıdır. Başka bir ifadeyle, bu belge doğrudan harp yapma biçiminin dönüşümüyle ilgilidir.
Silahlı Kuvvetlerde Karar: Kavramsal Çerçeve
Dokümanı doğru bir perspektifle okumak için önce bir kavramsallaştırmayı paylaşmak istiyorum. Vaktiyle Deniz Harekât Konseptimizi çalışırken düşündüğüm ve dokümanı dayandırdığım, halen esas alındığını sandığım bir yaklaşım bu. Bana göre bir silahlı kuvvet, üç temel ve seviyesi itibarıyla stratejik iş grubu ile uğraşır: kuvvet geliştirmek, kuvveti idame etmek, yani hazır tutmak ve kuvveti kullanmak. Yine benim düşüncemle, kuvveti kullanma kararlarımız ve süreçlerimiz komuta kontrol iken, kuvvet geliştirme ve idame ile ilgili kararlarımız stratejik yönetim meselesidir. Anlatımımı başka bir kaynakta görmediğim bu çerçeveye dayandırıyorum.
Klasik öğretide AKVES diye kısaltılan Askeri Karar Verme Süreci, genelgeler ve doktrinlerde net bir biçimde açıklanmıştır. Bu daha çok harekât planlama ve Muharebe Döngüsü (Battle Rhythm) adı verilen çalışma usulü içindeki uygulamaları ile komuta kontrol, yani bir kuvvetin siyasi hedef uğrunda kullanılması, bu eylemin stratejik, operatif ve taktik seviyeleri ile ilgilidir. Unsurlar, yani taburlar, gemiler, uçaklar, insansız sistemler, bu mekanizmanın ürettiği emirleri yerine getirirler.
Bizim savunma sanayii paydaşlarında ve savunma basınında, hatta önemli bir askerî kesimde düşünce odağı maalesef genelde bu unsur seviyesinde kalır. Kıymetlidir ama eksiktir. Platform, silah, sensör, menzil ve mühimmat tartışmaları elbette önemlidir; ancak karar mimarisini, karargâh fonksiyonlarını, kuvvet geliştirme ve kuvvet idamesi süreçlerini görmeden bu tartışmalar eksik kalır. Bu sebeple özetlediğim doküman daha da önemli hale gelmektedir.
Kuvvet geliştirme — yani ihtiyaç belirlemeden envantere almaya uzanan işlev — ve kuvvet idame ise aslında kuvvet kullanımında da kullanılabilen Karargâh Etüdü ve benzeri analitik çalışmalardan ağırlıklı olarak istifade etmektedir. Arada keskin çizgilerle ayrım yapılamaz ise de önceki paragraf daha çok Harekât ve İstihbarat fonksiyon alanlarının ilgi alanı iken, bu paragraftaki stratejik yönetim hadisesinde personel, lojistik, teknik, MEBS gibi karargâh fonksiyon alanlarının kararları bulunur.
Bu nedenle yapay zekâ, sadece harekât merkezindeki ekranlara daha hızlı bilgi düşmesi meselesi değildir. Yapay zekâ; kuvvet geliştirme, kuvvet idamesi ve kuvvet kullanma süreçlerinin tamamını, yani bir silahlı kuvvetin karar mimarisini etkileyecek bir devrim olarak karşımıza çıkmaktadır.
Türkiye açısından meselenin ağırlığı da buradadır. Kamu yönetiminin, MSB ve SSB yapılarının, TSK karargâhlarının, savunma sanayii şirketlerinin ve teknoloji ekosisteminin bu dönüşümü tüm gerçekliğiyle kavradığından emin değilim. Bir benzetme yapmak gerekirse, matbaanın icadı gibi bir eşikteyiz; fakat bu kez dönüşümün hızı çok daha yüksek, etkisi çok daha yaygın ve geç kalanlarla başaranlar arasındaki mesafe muhtemelen doğrusal değil, logaritmik olarak açılacaktır.
Bu dokümanı böyle bir bakışla okumamız gerekir.
Stratejik Vizyon: Karar Üstünlüğü
Pentagon’un temel hedefi, savaş alanında karar verme mekanizmasını rakiplerinden — başta Çin — daha hızlı ve daha isabetli kılmaktır. Bu hedef, Decision Superiority, yani Karar Üstünlüğü kavramıyla ifade edilmektedir. Kavram yeni değildir; ancak bu hedefe ulaşmak için öngörülen araçlar ve zihniyet köklü biçimde değişmiştir.
“Daha hızlı ve isabetli” ifadesini biraz tartışmak istiyorum. Bu ifade sadece anlık, yani askerî bakışla cari harekât (current ops) süreçlerinin kararlarını değil, gelecek harekât (future ops) ve plan ile ilgili kararları da kapsar. Gelecek harekât çabasının gün sonundaki hasılası, sonraki 24-48 saatin emir ve direktifleridir. Plancılar ise ilk plana göre değişen durumlarda — ki değişme kaçınılmazdır — yine askerî jargon ile yeni Hareket Hatlarının (Line of Operation – LoO) oluşması halinde daha uzun dönemli ihtiyaçlarda devreye girer. [1]
Komuta yapısındaki ilgili komutanlar ve karargâh personeli; nihai hedefe, gelişen duruma, üst makamdan aldığı ‘direktif ve niyete’ göre stratejik, operatif ve taktik karargâhlarda karar üretmeye çalışır. Bu kararlar, emrindeki hangi birliğin nerede, ne zaman, nasıl ve ne yapacağına ilişkin somut sonuçlara dönüşmek zorundadır. Bütün bunlar personel, istihbarat, harekât, lojistik ve diğer karargâh fonksiyonlarını kapsayan müşterek bir çabayla, çoğu zaman ciddi zaman baskısı altında yürütülür.
Gördüğüm kadarıyla hayati hata; mesela stratejik seviyedeki Genelkurmay Başkanlığına veya müstakil harekâtlarda Kuvvet Komutanlığı Karargâhına sanki tek bir operatif komutanlık — ordular, donanma, hava kuvveti —, o operatif karargâha tek bir taktik karargâh — tugay, deniz filosu, hava üssü —, o taktik karargâha da tek bir tabur bağlıymış gibi bakmaktır. Böyle olunca taktik sahnenin (tactical scene) karar verici-sensör-silah zinciri bütün yapıya genellenir. Bu yaklaşımın sonucu karar üretimini hızlandırmak değil, yapıyı paralize etmek olur. Halbuki karşımızda üzüm salkımı gibi exponansiyel büyüyen bir organizasyon var.
Gerçek dünyada mesele yalnızca bir hedefin tespit edilmesi, teşhis edilmesi ve angaje edilmesi değildir. Mesele, çok katmanlı ve çok alanlı bir karar evreninde, kendi karar döngülerini işlevsel tutarken muhasımın karar döngülerini doyuma ulaştırabilmektir. Bu da yalnızca iyi platformlarla değil, iyi veri mimarisi, iyi analitik kapasite, güvenilir yapay zekâ uygulamaları, eğitimli personel ve doğru teşkilatlanma ile mümkündür.
Bu itibarla muhasımın karar döngülerini doyuma ulaştırmak, kendi karar döngülerini işlevsel tutmak ve mümkünse muhasıma göre hızlandırmak büyük bir avantajdır. Karar üstünlüğünün özü de burada aranmalıdır.
Veri, Analitik ve Yapay Zekâ: Yeni Komuta-Kontrol Katmanı
2023 stratejisi, yapay zekâyı bağımsız bir “mucize silah” olarak değil, bütün askerî ve kurumsal fonksiyonlara nüfuz eden bir karar destek katmanı olarak konumlandırmaktadır. Bu yönüyle yapay zekâ, sadece otonom sistemlerin veya insansız araçların meselesi değildir.
Stratejinin özü kabaca şu şekilde özetlenebilir:
Daha iyi veri, daha iyi analitik ve daha süratli yapay zekâ uygulamaları sayesinde, taktik seviyeden stratejik seviyeye kadar tüm karar süreçlerinin veri temelli hale getirilmesi. Bu yaklaşım aslında klasik komuta-kontrol kavramının dijital çağdaki yeniden yorumlanmasıdır. Basitleştirilmiş olarak şu döngüden söz edebiliriz:
- Veri toplama
- Analiz ve anlamlandırma
- Tahmin ve öngörü
- Karar ve eylem
Bu döngü kâğıt üzerinde basit görünür. Ancak asıl devrim, bu döngünün insan bilişsel kapasitesinin çok ötesinde bir veri hacmiyle, çok daha kısa zaman dilimlerinde, planlama ve icra süreçlerinin içine yerleştirilmesidir.
Analiz ve anlam örneği üzerinden üzüm salkımı benzetmemi biraz açıklamak isterim. Örneğin unsur seviyesinde bir temasın anlamlandırılması, “bu bir düşman gemisi midir, tipi ve sınıfı nedir, lojistik ve teknik durumu ne olabilir, komutanının karakteri ile ilgili biyografik istihbarat var mıdır, hangi silah sistemlerine sahiptir?” gibi sorularla ilgilidir. Taktik komutan seviyesinde anlamlandırma, sorumluluk sahasındaki muhasım kuvvet toplamı, kendi vazifesini başarma ilişkisinin muhamekesi, üst komutanın niyetiyle birlikte yapılır. Operatif seviyede anlamlandırma, bağlı tüm taktik komutanlıkları, deniz, hava, kara, siber ve uzay boyutlarını, harekât alanını ve mücavir sahaları kapsar. Stratejik seviyede ise anlamlandırma, harp ikaz emarelerinden siyasi-askerî tırmanma ihtimaline, seferberlik tedbirlerinden caydırıcılık mesajlarına kadar uzanır. Benim çalakalem, daha doğrusu çalaklavye anlattığım bu işlevler, iç ve dış sözlü ve yazılı iletişim, muhabere, raporlaşma, toplantılar ve video telekonferanslar silsileri ile hayata geçer.
Yapay zekâ destekli karar sistemlerinin asıl önemi de burada ortaya çıkar. Bu sistemler, yalnızca mevcut resmi daha hızlı göstermekle kalmaz; komutanın ve karargâhın hangi resmi görmesi gerektiği, hangi anormalliklerin önemli olduğu, hangi zayıf sinyallerin stratejik anlam taşıyabileceği, önceki parafrafta akla gelen tüm seviyelerdeki tüm süreçlerin veri, bilgi toplama, analiz ve anlamlandırma ihtiyaçları konusunda da destek sunar.
Bu sebeple yapay zekânın doktrin, standart çalışma usulleri ve karargâh teşkilatlanması üzerinde yıkıcı, yani disruptive, etkiler doğurması kaçınılmazdır.
Stratejinin Ana Hedefleri
Pentagon’un 2023 stratejisi, dönüşümü altı ana hedef etrafında yapılandırmaktadır. Ben bu hedefleri, analitik kolaylık açısından şu başlıklar altında okumayı tercih ediyorum.
İlk hedef, müşterek ve birlikte çalışabilir bir dijital altyapının kurulmasıdır. Bulut, edge mimari, güvenli veri ortamları ve federatif yapı, yapay zekâ ve analitik kabiliyetlerin ölçeklenebilmesi için temel görülmektedir. Buradaki mesele, tek bir mükemmel merkez kurmak değil; farklı kuvvetlerin, karargâhların, sistemlerin ve veri kaynaklarının ortak bir mimari içinde çalışabilmesini sağlamaktır.
İkinci hedef, veri, analitik ve yapay zekâ ekosisteminin geliştirilmesidir. Bu, sadece algoritma geliştirmek anlamına gelmez. Veri kaynaklarının belirlenmesi, verinin temizlenmesi, etiketlenmesi, paylaşılması, korunması, modellerin eğitilmesi ve sonuçların operasyonel süreçlere entegre edilmesi gerekir.
Üçüncü hedef, dijital insan kaynağıdır. Veri ve yapay zekâ dönüşümü yalnızca mühendislerin veya teknoloji uzmanlarının meselesi değildir. Karargâh subaylarının, planlamacıların, istihbaratçıların, lojistikçilerin, personelcilerin, teknik sınıfların ve komutanların da veri okuryazarlığına sahip olması gerekir. Çünkü karar süreçleri veri temelli hale gelecekse, bu veriyi okuyacak, sorgulayacak ve karar bağlamına oturtacak insan unsurunun da dönüşmesi şarttır.
Dördüncü hedef, temel veri yönetiminin iyileştirilmesidir. Verinin dağınık, tekrarlı, kirli, erişilemez veya güvensiz olduğu bir yapıda yapay zekâdan stratejik sonuç beklemek gerçekçi değildir. Yapay zekâ, sihirli bir katman değildir; beslendiği veri kadar anlamlıdır.
Beşinci hedef, bu kabiliyetlerin doğrudan harp sahası ve kurumsal iş süreçlerinde etki üretmesidir. Pentagon artık sadece prototip geliştirmekle ilgilenmemektedir. Asıl mesele, bu prototiplerin ölçeklenmesi, yani kurum geneline ve operasyonel süreçlere yayılmasıdır.
Altıncı hedef ise yönetişimdir. Veri ve yapay zekâ uygulamalarında standartların, sorumlulukların, güvenlik ilkelerinin, etik çerçevenin ve politika engellerini kaldıracak mekanizmaların tanımlanması gerekmektedir. Bu olmadan yapay zekâ uygulamaları ya birbirinden kopuk deneyler olarak kalır ya da güven sorunu nedeniyle karar süreçlerine nüfuz edemez.
Veri Kalitesi: VAULTIS Yaklaşımı
Yapay zekânın başarısı doğrudan veri kalitesine bağlıdır. Pentagon’un veri yaklaşımında öne çıkan VAULTIS çerçevesi bu nedenle önemlidir. Buna göre veri şu nitelikleri taşımalıdır:
Visible, yani görünür olmalıdır. Accessible, yani erişilebilir olmalıdır. Understandable, yani anlaşılabilir olmalıdır. Linked, yani başka verilerle ilişkilendirilebilir olmalıdır. Trustworthy, yani güvenilir olmalıdır. Interoperable, yani birlikte çalışabilir olmalıdır. Secure, yani emniyetli ve güvenli olmalıdır.
Bu çerçeve, veri mimarisinin teknik bir konu olmaktan çok daha fazlası olduğunu gösterir. Veri mimarisi, doğrudan operasyonel ve stratejik bir meseledir.
Bir karargâhın elindeki verinin nerede olduğunu bilmiyorsanız, o veri yok hükmündedir. Veriye erişemiyorsanız, zamanında karar üretemezsiniz. Verinin anlamı standart değilse, farklı karargâhlar aynı veriden farklı sonuçlar çıkarır. Veri güvenilir değilse, yapay zekâ yalnızca hatayı hızlandırır ve büyütür. Veri güvenli değilse, muhasımın manipülasyonuna açık hale gelirsiniz.
Bu nedenle yapay zekâ stratejisinin başlangıç noktası aslında yapay zekâ değil, veridir. Veri yoksa konuşulacak bir şey de yoktur.
Karar Üstünlüğünün Üretileceği Alanlar
Strateji, veri, analitik ve yapay zekâ dönüşümünün beş temel karar üstünlüğü çıktısı üretmesini hedeflemektedir.
Birincisi, muharebe sahasının daha üstün biçimde fark edilmesi ve anlaşılmasıdır. Bu, sadece daha çok sensör kullanmak değildir. Farklı alanlardan gelen verilerin birleştirilmesi, anlamlandırılması ve komutanın kararına yardımcı olacak şekilde sunulmasıdır.
İkincisi, kuvvet planlaması ve kuvvet uygulamasında adaptasyon kabiliyetidir. Değişen durumlara göre kuvvetin nerede, ne zaman, hangi öncelikle ve hangi etkiyi üretmek üzere kullanılacağı sorusu, veri destekli biçimde cevaplanmalıdır.
Üçüncüsü, hızlı, hassas ve dayanıklı kill chain yapılarıdır. Ancak burada da meseleyi sadece sensörden silaha uzanan teknik bir zincir olarak görmemek gerekir. Bu zincirin istihbarat, hedefleme, angajman, hasar kıymetlendirmesi ve müteakip angajmanlarla birlikte düşünülmesi gerekir. Dokümandaki bu bahsi multidomain konsepti içinde düşünmek lazım gelir.
Dördüncüsü, dayanıklı idame ve lojistik destektir. Modern savaşta mühimmat, yakıt, bakım, yedek parça, personel, sağlık ve ulaştırma kararları, en az hedefleme kararları kadar kritik hale gelmiştir. Yapay zekâ destekli lojistik, savaşın sürdürülebilirliği bakımından belirleyici olabilir.
Beşincisi, kurumsal iş süreçlerinin etkinliğidir. Bu başlık bazen askerî çevrelerde daha az heyecan uyandırır; ancak savunma kurumlarının büyüklüğü düşünüldüğünde, tedarik, bütçe, personel, eğitim, bakım ve idari süreçlerdeki verimlilik doğrudan askerî etkinliğe dönüşebilir.
Bu beş alan birlikte okunduğunda, stratejinin yalnızca “savaş alanında yapay zekâ” belgesi olmadığı görülür. Bu, savunma kurumunun tamamını veri ve karar üstünlüğü üretecek şekilde dönüştürme çabasıdır.
Uygulama Modeli: Merkezi Olmayan İnovasyon
Pentagon, AI dönüşümünü tek bir merkezden yönetmek yerine, tüm organizasyona yaymayı hedeflemektedir. CDAO (Chief Digital and Artificial Intelligence Office), standartları, altyapıyı, yönetişim çerçevesini ve ölçekleme yaklaşımını sağlarken; çözüm geliştirme faaliyetleri kuvvet komutanlıkları, muharip komutanlıklar ve operasyonel birimler tarafından yürütülmektedir.
Bu modelin en somut örneklerinden biri, tüm kuvvetleri tek bir veri ve karar ağı üzerinden bağlamayı hedefleyen JADC2 (Joint All-Domain Command and Control) yaklaşımıdır. JADC2’yi yalnızca bir komuta-kontrol projesi olarak değil, veri ve karar üstünlüğü mimarisinin somutlaşmış biçimlerinden biri olarak görmek gerekir.
Buradaki kritik husus, merkezi yönetişim ile dağıtık inovasyonun birlikte yürütülmesidir. Amaç, herkesin kendi küçük yapay zekâ adacığını kurması değildir. Amaç, ortak standartlar ve müşterek veri mimarisi içinde, yerel ihtiyaçlara hızlı çözüm üretebilmektir.
Uygulama Prensipleri: Stratejiden Sahaya
Strateji, yalnızca ne yapılacağını değil, bunun nasıl yapılacağını da tanımlamaktadır. Modüler ve ölçeklenebilir mimari yaklaşımı, çözümlerin hızla yaygınlaştırılmasını mümkün kılmaktadır.
En kritik vurgu ise “scaling AI” üzerinedir. Pentagon, artık prototip üretmekte zorlanmamaktadır; asıl mesele bu çözümleri kurumsal ölçekte yaygınlaştırmaktır.
Bu nedenle strateji, teknolojiyi yerine görevi merkeze alan bir yaklaşım benimsemektedir. AI çözümleri doğrudan operasyonel ihtiyaçlardan türetilmektedir. Ayrıca merkezi yönetişim ile dağıtık inovasyonu birleştiren federated model, dönüşümün hızını artıran kritik bir unsur olarak öne çıkmaktadır.
Bu nokta Türkiye açısından da son derece önemlidir. Bizde çoğu zaman bir teknoloji gösterimi, bir prototip, bir platform veya bir yazılım kabiliyeti stratejik dönüşümle karıştırılmaktadır. Oysa savunma alanında gerçek dönüşüm, bir kabiliyetin karargâh süreçlerine, doktrine, eğitime, kadro-teşkilat yapısına, mevzuata, veri mimarisine ve bütçe süreçlerine yerleşmesiyle olur.
Aksi halde çok parlak prototipler üretiriz; fakat kurumun karar sistemi değişmez.
Etik ve Güvenlik
ABD, AI kullanımında sorumlu kullanım ve insan muhakemesinin korunması yaklaşımını vurgulamaktadır. Burada “human-in-the-loop” ifadesini dar ve mutlak anlamda kullanmaktan ziyade, kuvvet kullanımı üzerinde uygun seviyede insan muhakemesinin korunması şeklinde anlamak daha doğru olabilir.
Bu yaklaşım yalnızca etik bir tercih değil, aynı zamanda operasyonel güvenliğin bir gereğidir. Çünkü yapay zekâ destekli sistemler hız, ölçek ve analiz kapasitesi sağlar; fakat komuta sorumluluğu, siyasi hedeflerle askerî etkiler arasındaki ilişkinin kurulması, tırmanma riskinin değerlendirilmesi ve stratejik sonuçların yorumlanması hâlâ insan muhakemesi gerektirir.
Hedefin vurulup vurulmadığını bir sistem ölçebilir. Ancak vurulan hedefin askeri sonucu, oluşan durumun siyasi mahiyeti, muhasımın iradesi üzerindeki etkisi, üçüncü tarafların algısı ve stratejik hedefe katkısı hâlâ insan aklı, tecrübesi ve muhakemesi gerektirir.
Eleştiriler ve Sınırlılıklar
YZ kullanımına etik açıdan yahut hedeflenen amaçlara ulaşılamayacağı savıyla dile getirilen bir muhalefetin de bulunduğunu not etmek gerekir. Birinci muhalif argüman BM nezdinde yürütülen Ölümcül Otonom Silah Sistemleri (Lethal Autonomous Weapon Systems: LAWS) adı ile norm geliştirme çabalarının kapsamında düşünülebilir. Bununla birlikte, YZ ile ilgili metin ve söylemlerde Sorumlu Kullanım veya İnsanın Süreçte Bulunması (man in the loop) gibi ifadeler yer alsa da başta ABD, kimi ülkeler bu ilkeleri vaaz eden bağlayıcı belgelere imza atmaktan kaçınmaktadır.
İkinci olarak YZ’nin insanı ikame edemeyeceği, geri dönülmez hatalara sebep olacağı, hatta başarısız olacağı savlanabilir. Bu düşüncelerin emniyet ve hata ile ilgili kısmında haklılık payı olduğunu teslim etmemiz gerekir.
Başarı kısmı ile ilgili olarak ise henüz bir değerlendirme yapmanın erken olduğunu düşündüğümü ifade etmeliyim. ABD’nin YZ ürünlerini kullandığı İran saldırısı başarısız mıdır? Bunu söyleyebilmek için yeterli veriye sahip değilim. Diyelim ki başarısız, bundan dersler çıkarılarak daha doğru bir yola evrilmek için (maalesef) gıpta ettiğim kültürel bir özelliğe sahipler. Ancak istihbarat, analiz, hedef üretme, dinamik ve statik hedeflemelerin, angajmanların, hasar değerlendirmelerinin ve müteakip angajmanların yürütülmesi noktasında gün mertebesinde binleri bulan hedefi farklı kuvvetlere ait platform ve silahlarla etki altına almak salt insan gücüyle mümkün olmayabilirdi. Belirlenen fiziki hedeflerin etki altına alınma başarısı ile istenilen etkiler ile stratejik hedeflerin gerçekleşme ilişkisi, performans ve etkinlik ölçütlerinin karşılanma durumu ise başka bir sorudur. İşin bu kısmında henüz bence de insan ikame edilemez. YZ destekleyici bir araçtır.
Bu nedenle yapay zekâya ilişkin eleştiriler önemlidir; ancak bunlardan çıkarılacak sonuç “yapay zekâdan uzak durmak” değildir. Tam tersine, bu riskleri anlayarak, test ederek, doktrinleştirerek, denetleyerek ve sorumlu biçimde kullanarak ilerlemektir.
Sonuç: Yeni Güç Denkleminde Veri
2023 Stratejisi, Pentagon’un artık AI’nın ne olduğunu değil, nasıl yaygınlaştırılacağını tartıştığı bir aşamayı temsil etmektedir. Bu belge, platform merkezli askeri güç anlayışından veri ve karar üstünlüğüne dayalı yeni bir paradigma değişimini ortaya koymaktadır.
Elbette platformlar önemini kaybetmeyecektir. Gemi, uçak, füze, tank, uydu, radar ve insansız sistemler yine önemli olacaktır. Ancak bunların değeri, giderek daha fazla, ürettikleri verinin nasıl işlendiği, nasıl paylaşıldığı, nasıl korunduğu ve ne kadar hızlı karara dönüştürüldüğü ile belirlenecektir.
NATO açısından bakıldığında, bu yaklaşım ittifakın inovasyon girişimleri ile büyük ölçüde örtüşmektedir. Ancak veri paylaşımı, güvenlik sınıflandırmaları, ulusal kısıtlar ve birlikte çalışabilirlik hâlâ çözülmesi gereken kritik alanlar olarak durmaktadır.
Çin perspektifinde ise bu dönüşüm, doğrudan bir rekabet alanıdır. “Intelligentization” [2] yaklaşımı ile Çin, savaşın doğasını dönüştürmeye yönelik sistematik bir model geliştirmektedir. Bu yaklaşım, yalnızca insansız sistemler veya yapay zekâ destekli silahlar meselesi değildir; karar süreçlerinden kuvvet tasarımına, komuta-kontrolden endüstriyel kapasiteye kadar geniş bir alanı kapsamaktadır.
Türkiye açısından ise bu strateji önemli bir referans çerçevesi sunmaktadır. Özellikle veri mimarisi, entegrasyon ve ölçeklenebilirlik konularında erken alınacak doğru kararlar, gelecekteki operasyonel etkinliği doğrudan belirleyecektir. Kanımca bizim derhal Ay-Yıldız projesi ile entegre, sadece teknik ve teknolojik projeleri değil, TSK kadro ve teşkilatlanmasını, doktrin ve mevzuatını kapsayan bir stratejiyi çalışmamız lazımdır.
Bugün gelinen noktada soru artık şu değil:
“AI kullanmalı mıyız?”
Asıl soru şu:
“Veriyi, analitiği ve yapay zekâyı operasyonel ölçekte kim daha hızlı ve daha doğru kullanacak?”
Çünkü bu yarışta kazanan, en gelişmiş platformlara sahip olan değil; en hızlı öğrenen, en doğru karar veren ve bunu sahaya en hızlı yansıtan taraf olacaktır.
